Chuyển động lăn của cơ cấu xay trắng trong máy xay xát gạo chính là chuyển động lăn của hạt gạo. Nghiêng là chuyển động quay của trục dài hạt gạo, còn lăn là chuyển động quay của trục ngắn hạt gạo. Trong quá trình xay trắng của máy xay xát gạo, hạt gạo cần có chuyển động lăn để mọi phần của hạt gạo đều được tiếp nhận tác dụng xay trắng của máy xay xát gạo một cách đồng đều, nhờ đó tránh được hiện tượng xay trắng không đều hoặc xay quá mức cục bộ. Có ba cách tạo ra chuyển động lăn này.
Chuyển động lăn do gân (rãnh) trên trục xay trắng của máy xay xát gạo gây ra. Hướng của vận tốc khi hạt gạo tách khỏi gân (rãnh) tạo với đường tiếp tuyến một góc, khiến hạt gạo va chạm nhiều hơn và lăn nhiều vòng hơn trên một chu vi.
Chuyển động lăn do dao xát gạo, lỗ sàng và điểm lồi gây ra. Hạt gạo di chuyển với vận tốc nhất định. Khi chạm tới dao xát gạo, mép dao sẽ bật ngược trở lại. Các “góc” khác nhau khiến hạt gạo lăn. Khi trong buồng xay trắng có nhiều dao xát, lỗ sàng và điểm lồi, số lần lăn sẽ nhiều, và ngược lại. Tuy nhiên, số lượng này không thể tăng vô hạn, bị giới hạn bởi cấu trúc buồng xay trắng và các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả quy trình.
Chuyển động lăn do luồng khí phun của máy xay xát gạo gây ra. Xay xát gạo bằng phương pháp phun ngày càng phổ biến, gió dưới một áp suất nhất định từ bên trong trục xay trắng phun ra các lỗ hoặc khe trên bề mặt, tốc độ gió phun thường lớn hơn tốc độ lơ lửng của hạt gạo. Khi không khí đi vào buồng xay trắng của máy xay xát gạo, thể tích giãn nở, áp suất giảm, và hình thành dòng hỗn hợp khí.
